Opactwo w Villers

Poczatki

Zalozenie opactwa W 1146 roku, na zaproszenie pana Marbais i jego matki Judith, za namowa swietego Bernarda, z Clairvaux (Szampania) do Villers przybyl opat w towarzystwie dwunastu mnichów i pieciu konwersów, z zamiarem zalozenia w tym miescie opactwa (Villers I). Po kilkumiesiecznych poszukiwaniach zakonnicy znalezli wreszcie dogodne miejsce w malowniczej dolinie i postanowili osiedlic sie tam na stale. Lokalizacja nowego klasztoru (Villers II) byla ze wszech miar korzystna: oddalenie od zgielku miasta mialo zapewnic mnichom tak potrzebny im spokój, a obfitosc wody pitnej i materialów potrzebnych do budowy klasztoru - samowystarczalnosc. Lata rozkwitu Pierwsze budynki opactwa nie zachowaly sie niestety w swojej pierwotnej formie. W 13 wieku, w okresie najwiekszego rozkwitu wartosci duchowych i pomnozenia swoich dóbr doczesnych, opactwo zostalo gruntownie przebudowane. Wielu opatów zostalo nominowanych na wysokie stanowiska koscielne, a w tekstach zachowanych z tego okresu mozna odnalezc liczne wzmianki o mnichach i konwersach, którzy zostali ustanowieni swietymi. Wedlug kronikarzy opactwo liczylo w tamtych czasach okolo stu mnichów i trzy razy wiecej konwersów, a klasztor zajmowal ogromny teren, liczacy dziesiatki tysiecy hektarów, polozony pomiedzy Anvers i Namur, utrzymujacy sie z pracy licznych gospodarstw rolnych, zwanych spichlerzami. Opactwo w Villers cieszylo sie takze poparciem majacych potezne wplywy ksiazat Brabancji.

Lata zmian
Pierwsze oznaki nadciagajacego kryzysu (zmniejszenie liczby konwersów…) daly sie zauwazyc juz w koncu epoki sredniowiecza. Od 16 do konca 17 wieku okresy wzglednie spokojnego funkcjonowania opactwa przeplataly sie z okresami przesladowan, podczas których mnisi, niepewni swojego losu, byli zmuszeni wielokrotnie zmieniac miejsce swojego pobytu.
Natomiast w wieku osiemnastym opactwo przezylo swój drugi "zloty wiek". W tym czasie wszystkie sredniowieczne budynki zostaly przebudowane w stylu neoklasycznym.

Szczesliwy los odwrócil sie od opactwa w roku 1796, kiedy to przywódcy Rewolucji Francuskiej postanowili rozwiazac opactwo w Villers, przejac jego majatek i sprzedac go jako dobro publiczne sprzedawcy materialów budowlanych.

W 19 wieku, w epoce romantyzmu, majestatyczne ruiny klasztoru przyciagaly rzesze artystów, pragnacych tworzyc swe dziela w malowniczej scenerii. W 1893 roku rozpoczely sie prace nad restauracja budynków, lecz trzeba bylo czekac jeszcze co najmniej jeden wiek (do 1984 roku) aby zobaczyc opactwo przywrócone do dawnej swietnosci.

Slownictwo Cysterski : nalezacy do zgromadzenia w Cîteaux. Funkcjonowanie opactwa w Cîteaux (Burgundia) zalozonego w 1098 roku, opieralo sie na lekturze i scislym przestrzeganiu regul zakonnych spisanych przez swietego Benedykta. Czas najwiekszego rozwoju zakonu Cystersów, do którego przyczynila sie w znacznej mierze dzialalnosc swietego Bernarda, przypada na poczatek 12 wieku. Pózniej stopniowo Cystersi dostosowali organizacje swojego zakonu do miedzynarodowych struktur, opartych przede wszystkim na przestrzeganiu zasad "konstytucji" (Karta Milosierdzia), zasady hierarchii pomiedzy klasztorami oraz uczestnictwie w zgromadzeniu ogólnym (doroczne generalne zebranie Kapituly Cystersów). Konwers (brat serwitor) : brat swiecki, prowadzacy ascetyczne zycie w zgromadzeniu braci zakonnych. Konwersi róznili sie od zakonników przede wszystkim wygladem zewnetrznym (fratres barbati) a takze prowadzili odmienny tryb zycia. Poniewaz nie znali oni laciny (illiterati), pracowali najczesciej w polu i przebywali w gospodarstwach rolnych (spichlerzach), zaopatrujacych zakony. Byli czlonkami zgromadzenia zakonnego, chociaz nie mogli uczestniczyc w celebracji nabozenstw. Organizacja i rozmieszczenie pomieszczen w klasztorach cystersów opierala sie na oddzieleniu pomieszczen przeznaczonych dla mnichów (czesc wschodnia wirydarza) oraz dla konwersów (czesc zachodnia). Spichlerz : gospodarstwo rolne, obejmujace zabudowania i ziemie uprawne. Cystersi, jako zakon pragnacy propagowac kult pracy na roli, przywiazywali ogromne znaczenie do spichlerzy, które odgrywaly niebagatelna role w zarzadzaniu ich wlasnosciami ziemskimi i byly ich glównym zródlem utrzymania. Dwunastu, a czesto duzo wiecej konwersów pracujacych w jednym spichlerzu, zapewnialo prawidlowe funkcjonowanie gospodarstw. Stopniowe zmniejszanie sie liczby konwersów zmusilo zakon Cystersów do ograniczenia zasiegu wlasnej gospodarki w swoich majatkach ziemskich i wydzierzawiania czesci gospodarstw osobom swieckim. Nowicjusz : osoba przechodzaca okres próby w danym zakonie, przed zlozeniem slubowania. Regula swietego Benedykta przewidywala rok nowicjatu. Po uplywie roku nowicjusz mógl bez przeszkód opuscic klasztor i zrezygnowac ze slubów. Regula zakonna : tekst zawierajacy reguly okreslajace wszystkie aspekty zycia codziennego zgromadzenia mnichów. Regula swietego Benedykta, spisana w 6 wieku w Mont-Cassin (Wlochy), wyznaje zasade równowagi pomiedzy zyciem duchowym a doczesnym.

OPACTWO W 17 WIEKU Ogrzewana sala (1) byla w 13 wieku jedynym ogrzewanym pomieszczeniem w klasztorze, które, z wyjatkiem kuchni, posiadalo kominek. Wraz z dobudowywaniem coraz to nowych kominków na terenie opactwa, pomieszczenie to stracilo swa pierwotna role. W 18 wieku sala ta pelnila dla mnichów miedzy innymi role refektarza. W tym czasie powstalo takze przejscie do refektarza glównego. Refektarz dla mnichów (2) powstal w 13 wieku. Byl on podzielony na dwie nawy za pomoca szeregu pieciu kolumn podtrzymujacych wysokie, ostrolukowe sklepienie. Swiatlo w refektarzu zapewnialy wysokie okna z lancetowymi, gotyckimi lukami. Pomieszczenie bylo wysokie na dwa pietra. W pomieszczeniach kuchennych (3) mozemy odnalezc szczatki duzego kominka z centralnym paleniskiem. Pomiedzy kuchnia i refektarzem konwersów znajdowalo sie najprawdopodobniej pomieszczenie zajmowane przez szafarza (zarzadce lub intendenta opactwa) (4). Apteka (5) powstala w 1784 roku i byla usytuowana tuz przy drodze. Od pólnocy graniczyla ona z nowo wybudowanym pomieszczeniem dla chorych, a od poludnia z ogrodem, w którym mnisi hodowali ziola lecznicze. W skrzydle klasztoru przeznaczonym dla konwersów znajdowalo sie kilka zabudowan : na poludniu refektarz (6), tuz przy kosciele spizarnia (7) oraz sala sypialna na pietrze. W odleglosci 22 m na zachód od tego budynku znajdowala sie bez watpienia izba chorych dla konwersów (8). Kompleks przedsionków (9) razem z przyleglymi zabudowaniami, takimi jak kaplica przeznaczona dla przyjezdnych, sluzyl do przyjmowania i kontrolowania ludzi przybywajacych do opactwa. Na poczatku 13 wieku byl to zaledwie jeden przedsionek. Okolo 1280 roku, w odleglosci trzydziestu metrów na zachód, dobudowano do niego przedsionek zewnetrzny - nazwany "brama brukselska". Do dnia dzisiejszego zachowal sie jedynie parter bramy brukselskiej, w którym pozostaly wrota dla wozniców i drzwi dla przechodniów. Przedsionek wewnetrzny zostal natomiast rozebrany w 18 wieku, aby zrobic miejsce na duzy "dziedziniec glówny" lub "podwórzec przeznaczony do prac budowlanych"(10). Dom zajezdny (11) wzniesiony okolo 1240 roku, mógl pomiescic co najmniej stu przyjezdnych gosci i pielgrzymów. Na pietrze znajdowaly sie pomieszczenia do spania, a na parterze duza sala z kominkiem, która sluzyla glównie za jadalnie. W 16 wieku dom zajezdny zostal przeksztalcony w piwiarnie. W glebi sali zostal wówczas dobudowany nowy kominek.

W 18 wieku dobudowywano kolejno pomieszczenia na warsztaty i pracownie (12): garderobe, pralnie, stajnie, kuznie, pracownie kolodzieja, stolarza i wytwórcy mebli.
Jak mówi legenda, swiety Benedykt wskazal miejsce zalozenia pierwszego klasztoru Cystersów, gdy na szczycie wzgórza Robermont wbil w ziemie swoja laske. Dab, który wyrósl w tym miejscu byl przez dlugi czas przedmiotem kultu. Kaplica Swietego Bernarda (13) wzniesiona w 1715 roku zostala poswiecona temu legendarnemu wydarzeniu.

Kosciól (14) jest najbardziej imponujaca budowla pozostala z ruin klasztoru : ma 94 m dlugosci, a sklepienia obu naw wznosza sie na wysokosc 23 m. Jest to jedna z pierwszych budowli wzniesionych w stylu gotyckim w naszym regionie. Jej budowe rozpoczeto w 1197 roku w stylu romanskim, o czym swiadczy konstrukcja westybulu. Jednak w trakcie budowy, od 1210 do 1267 roku, styl gotycki, nadajacy budowli wieksza strzelistosc i przejrzystosc zaczal wypierac styl romanski. Jednakze nie przeszkodzilo to zachowac pewna surowosc i prostote stylu, tak charakterystyczne dla estetyki Cystersów. Jedna z osobliwosci konstrukcyjnych bylo umieszczenie rzedu oculi (okraglych otworów) pomiedzy oknami w lukach lancetowych, co sprawilo, ze prezbiterium kosciola jest konstrukcja jedyna w swoim rodzaju. W 18 wieku fasada kosciola zostala przebudowana w stylu klasycznym. Niestety nie zachowala sie ona do czasów wspólczesnych.

Wirydarz (15) skladal sie z dziedzinca wewnetrznego, otoczonego galeria, laczaca poszczególne czesci klasztoru. Wirydarz byl przeznaczony tylko dla mnichów. W czesci zachodniej znajdowala sie sypialnia przeznaczona dla konwersów. W 15 wieku zostala ona rozebrana, a powiekszony w ten sposób wirydarz, (który przedtem byl kwadratowy) nabral ksztaltu prostokata. Naprzeciw wejscia do refektarza mnichów znajdowalo sie pomieszczenie z umywalniami, które dzis juz nie istnieje.

Armarium (16) lub inaczej biblioteka, byla przeznaczona do przechowywania ksiag, które mnisi pozyczali, aby czytac w wirydarzu lub w czasie nabozenstwa.

Sala posiedzen kapituly (17) sluzyla mnichom do codziennych spotkan. Pod przewodnictwem opata mnisi czytali rozdzial z obowiazujacej ich reguly, a nastepnie podejmowali dyskusje na temat mankamentów wystepujacych w tej regule. Rozwazali takze problemy biezace. W epoce sredniowiecza elekcji opata dokonywano wlasnie w tej sali. Tylko mnisi mieli wstep do sali posiedzen kapituly. Nowicjusze i konwersi byli zapraszani jedynie wyjatkowo. Zajmowali wtedy miejsca na wschodniej galerii wirydarza, skad mogli sluchac obrad przez otwory w scianie sali.

Rozmównica (18) lub inaczej auditorium, czy biuro przeora (zastepcy opata) bylo jedynym miejscem w klasztorze, w którym mnisi mogli rozmawiac pod bacznym okiem przeora. Na terenie klasztoru mnisi mogli komunikowac sie jedynie za pomoca systemu gestów.

Na pietrze znajdowala sie sala sypialna mnichów (19). Na poczatku byla to jedna wielka wspólna sala, w której kazdy z mnichów posiadal wlasne lózko. Z uplywem czasu pomieszczenie to zostalo podzielone na pojedyncze cele. Od strony kosciola istnialy drzwi prowadzace na schody, którymi mnisi udawali sie na nocne nabozenstwo. Schody uzywane przez nich za dnia prowadzily do galerii wirydarza.

Pomieszczenie do pracy dla mnichów (20), zwane czasem scriptorium, bylo przeznaczone do studiowania ksiag lub wykonywania niewielkich prac. Na poczatku pomieszczenie to takze nie bylo przegrodzone.

Sciany Izby chorych dla mnichów (21), wzniesionej w 13 wieku, skladaly sie z okien przegrodzonych szafami sciennymi. Okolo 1600 roku izba ta zostala przeniesiona do budynku przeznaczonego dawniej dla konwersów. W 18 wieku w miejscu dawnej izby dla chorych, ze wzgledu na duza ilosc okien, wzniesiono biblioteke. Mozna sie bylo do niej dostac przez obszerna klatke schodowa polozona po stronie poludniowej, której najnizsze stopnie zachowaly sie do dnia dzisiejszego.

Palac opata (22), miejsce zamieszkania opata, zostal zbudowany w latach 1720-21 w stylu neoklasycznym. Jego ozdoba byl glówny dziedziniec (23) oraz tarasowe ogrody (24), z fontannami i klombami dywanowymi.

Majestatyczne schody prowadzily po 125 stopniach do kaplicy Notre-Dame de Montaigu (25). Zostala ona wzniesiona na planie osmiokata w 1613 roku. W tamtych czasach w kaplicy znajdowala sie cudowna figurka Matki Boskiej z Montaigu, ofiarowana opactwu przez biskupa z Anvers.

Z okien kaplicy mozna bylo ujrzec winnice (26), Brame Namur (27) zabudowania gospodarcze (obore i spichlerze) (28), które przecinala linia kolejowa (1855).

Opat, jako wlasciciel majatku ziemskiego, mial w tamtych czasach prawo wymierzac sprawiedliwosc i rozstrzygac sporne kwestie (z wyjatkiem bardzo powaznych przestepstw). A jako przywódca duchowy mógl karac takze niezdyscyplinowanych mnichów. Jest to realne wytlumaczenie na istnienie na terenie klasztoru pomieszczen przeznaczonych na wiezienia (29).

Najstarsze budynki klasztoru mieszczace mlyn i piekarnie (30) pochodza z konca 12 wieku. W tamtych czasach mlyn posiadal trzy kola mlynskie. Poczawszy od 19 wieku budynki te przeszly liczne transformacje i sluzyly do róznych celów.

Rzeka Thyle (31) przeplywajaca przez opactwo zostala ukierunkowana i uregulowana przez mnichów na odcinku 271 m. Sluzyla ona miedzy innymi do odprowadzania scieków.

Godziny otwarcia
01/04 - 31/10 : 10 - 18h
01/11 - 31/03 : 10 - 17h (oprócz wtorków)

Oraz na umówione spotkania
Dni, w których klasztor jest zamkniety w ciagu roku : 24, 25, 31/12 i 01/01

Dojazd
Autostrada E 411 (wyjazd 9)
N 25 kierunek Nivelles (wyjazd Villers-la-Ville)

Autostrada E 19 (wyjazd nr 19)
Ring de Nivelles R 24
N 25 (wyjazd Villers-la-Ville)

Pociag : linia nr 140 Ottignies - Charleroi,
dworzec Villers-la-Ville - 2 km

Informacje i rezerwacje

Opactwo Villers-la-Ville asbl
Rue de l'Abbaye, 55
1495 Villers-la-Ville - BELGIA
tel. : +32 (0)71 88 09 80
fax : +32 (0)71 87 84 40
e-mail : accueil@villers.be
strona internetowa : www.villers.be